kolejka wąskotorowa
polecamy książkę
Miło nam poinformować, że w serii “Zeszytów Starachowickich” - “Z dziejów Powiatu Starachowickiego” ukazała się książeczka autorstwa Andrzeja Cygana “Starachowickie Kolejki Wąskotorowe“. Oczywiście bardzo ważne miejsce zajmuje w niej Lipie. W latach 50-tych gdy jeszcze istniały kolejki dawnych Zakładów Starachowickich oraz gdy wybudowano kolejkę PKP Starachowice - Iłża (z bocznicą do Henryka), stacja Lipie miała 5 “wylotów”. Wszystkich zainteresowanych kupnem publikacji zapraszamy do sklepu przy kasie Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach przy ul. Wielkopiecowej lub kontakt z autorem.
Cena publikacji 10 zł (plus ewentualne koszty wysyłki). Polecamy!
okładka - fotografia na okładce: K.Tobiszewski©
fot.: E. Imiela ©
historia
Trwający od początku XX w. rozwój kolei wąskotorowych w okolicach Starachowic był ściśle związany z miejscowymi zakładami przemysłowymi i wydobywczymi. W tym czasie powstała sieć kolei o szerokości toru 750 mm łączących starachowicki Wielki Piec z tartakiem na Bugaju, kopalniami rudy żelaza oraz licznymi ładowniami drewna.
źródło: mapa sztabowa Wojska Polskiego 1955
Wybudowana sieć liczyła ok. 60 km, zaś łącznie z kolejką lasów państwowych (z 1938 r.) na południe od Starachowic (w rejon Wykusu) - ponad 80 km.
fot.: K. Tobiszewski ©
Po wojnie zdecydowano o budowie kolei PKP łączącej Starachowice z Iłżą wykorzystując część istniejącego już torowiska (ukończono w 1950 r.). Na liczącym 20 km odcinku prowadzono głównie ruch towarowy oraz ruch pasażerski (w szczytowym okresie do 6 par pociągów dziennie). W latach 60-tych na skutek zamykania kopalń oraz ograniczenia transportu drewna przewozy zaczęły spadać. Ostatecznie w 1997 roku zawieszono wszelkie przewozy, a tabor przekazano na inne sieci wąskotorowe.
W roku 2003, na skutek mediacji podjętych przez Fundację Polskich Kolei Wąskotorowych nastąpiło przejęcie linii od PKP przez władze Starostwa Powiatowego w Starachowicach. Siłami wolontariuszy przyjeżdżających z całego kraju prawie w każdy weekend, od listopada 2003 do kwietnia 2004 udrożniono pierwsze 6 kilometrów szlaku. W maju 2004 r. przywrócono przewozy pasażerskie na odcinku Starachowice - Lipie.
opr: M.Bednarczyk dla FPKW ©
trasa - informacja krajoznawcza
Starachowicka Kolej Wąskotorowa ma swój początek w najstarszej części Starachowic (niegdyś odrębnego miasta) - Wierzbnika. Nad rynkiem góruje zabytkowy kościół p.w. św. Trójcy z ołtarzem ze Świętego Krzyża. W pobliżu - na os. Trzech Krzyży - znajduje się jeden lepiej z zachowanych cmentarzy żydowskich województwa świętokrzyskiego. W dalszej części miasta (przy linii kolejowej Skarżysko-Kamienna - Ostrowiec Św.) znajduje się zespół dawnego Wielkiego Pieca mieszczący obecnie Muzeum Przyrody i Techniki.
fot.: FPKW ©
Większa część trasy kolejki przebiega przez Puszczę Iłżecką, stanowiącą Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej. Po minięciu doliny Młynówki pierwszym przystankiem jest Lipie, na którym przewidziano plac rekreacyjny z miejscami odpoczynku (grill). Lipie to śródleśna wieś o tradycjach patriotycznych (potyczki powstańców styczniowych, partyzantka podczas II wojny światowej).
fot.: FPKW ©
W pobliżu Lipia znajduje się Dębowa Góra z okazałymi bukami, w pobliżu której można zobaczyć czarnego bociana. Z Lipia czarnym szlakiem można dojść do Rezerwatu Rosochacz (6 km szlakiem czarnym) - miejsca ochrony naturalnych wielogatunkowych drzewostanów porastających bagienne źródliska rzeki Świętojanki (ekspansja lasu na teren torfowiska niskiego).
W okolicach Zębca (dawne przystanki Łaziska lub Lubienia) warto zobaczyć pozostałości odkrywkowych kopalni piasków żelazistych, a wśród nich znajdujący się w sztucznej dolinie zbiornik wodny zwany “Płuczka”. W okolicach Zębca torowisko zbliża się do drogi krajowej nr 9 i dalej równolegle z nią przez Marcule (nadleśnictwo), Jasieniec, Błaziny (największy most na linii) prowadzi do Iłży.
Iłża to stare miasto z XI wieku (obecnie grodzisko) i XIV wieku (obecna lokacja) charakteryzujące się zachowanym układem urbanistycznym z małomiasteczkową zabudową i zabytkowym kościołem farnym NMP. Nad miastem na wyniesieniu górują ruiny zamku Biskupów Krakowskich (ok. 1340 r.). Ze Starachowic do Iłży prowadzi żółty szlak turystyczny.
fot.: FPKW ©
rozkład jazdy oraz cennik przejazdów na sezon 2006 (nieaktualny)
Pociągi rozkładowe (ogólnodostępne) kursują w niedziele i święta od 4 czerwca do 30 września 2006 na trasie Starachowice Wsch. Wąsk. - Lipie.
Skład: lokomotywa WLs75 oraz 2 wagony “letniaki”. w przygotowaniu skład: lokomotywa Lyd-1 z krytym wagonem Bxhpi
UWAGA: przy planowaniu przejażdżki wąskotorówką prosimy upewnić się czy będzie kursowała. Wynika to m.in. z prac na szlaku, prac naprawczych przy taborze (możliwość usterek) oraz warunków pogodowych. Prosimy również o zgłaszanie u obsługi pociągu informacji o wyborze kursu powrotnego z Lipia.
odjazdy ze stacji Starachowice Wsch. Wąsk:
| przystanek | nr pociągu | 2911 | 2913 | 2915 | 2917 |
| uwagi | a) | a) | a) | b) | |
| STARACHOWICE WSCH. WĄSK. | odjazd |
11:00 |
13:00 |
15:00 |
17:00 |
| LIPIE | przyjazd |
11:35 |
13:35 |
15:35 |
17:35 |
odjazdy ze stacji Lipie:
| przystanek | nr pociągu | 2912 | 2914 | 2916 | 2918 |
| uwagi | a) | a) | a) | b) | |
| LIPIE | odjazd |
12:25 |
14:25 |
16:25 |
18:25 |
| STARACHOWICE WSCH. WĄSK. | przyjazd |
12:50 |
14:50 |
16:50 |
18:50 |
Uwaga:
a) - kursuje w niedziele i święta do 30 września
b) - kursuje w niedziele i święta do 31 sierpnia
CENNIK BILETÓW:
- bilet w jedną stronę - normalny: 4 zł, ulgowy: 3 zł
- bilet w obie strony - normalny: 6 zł, ulgowy: 4 zł
- bilet “rodzinny” w obie strony: brak informacji - proszę dowiadywać się u obsługi pociągu (w ubiegłych latach cena biletu wynosiła 15 zł (rodzice plus dzieci))
- dzieci do lat 4 podróżują bezpłatnie
Zakup biletów u obsługi pociągu. Bilety ulgowe przysługują dzieciom i młodzieży uczącej się do 20 roku życia. Bilety powrotne (w obie strony) upoważniają do powrotu dowolnym pociągiem na trasie Lipie - Starachowice Wsch. Wąsk. w dniu sprzedaży biletu. W Lipiu, dla pasażerów kolejki przygotowane jest miejsce na ognisko oraz pod lasem - murowany grill z ławeczkami. Istnieje możliwość bezpłatnego przewozu rowerów.
fot.: FPKW ©
Oprócz przejazdu pociągiem ogólnodostępnym operator kolejki proponował w ubiegłych latach:
- Przejazdy na zamówienie (trasa i skład jak wyżej) w dowolnym terminie, koszt brutto: 400 zł, dla szkół 300 zł.
W ceny wliczone jest przygotowanie ogniska w Lipiu. Czas samego przejazdu w obie strony 50 min. Czas pozostania na stacji w Lipiu do 3 godzin. Za każdą następną godzinę doliczane jest 50 zł. brutto. - Powierzchnie reklamowe na naszych wagonach. Istnieje możliwość umieszczenia reklamy na całym wagonie - cena do negocjacji,
- Możliwość organizacji imprez integracyjnych dla pracowników firm, imprez paintballowych,
- Indywidualne wycieczki drezyną na odcinku Lipie - las (8 km).
Szczegóły i zamówienia:
tel. 0-41 271 81 95, 0-607 101 772, e-mail: pawelszwed@go2.pl
tabor
lokomotywy spalinowe
Wls 75 - wiązarowa lokomotywa 2-osiowa prod. ZNTK Poznań (nr fabr. 43/1967r.):
fot.: FPKW ©
Lyd 1-252 - lokomotywa typu 803D, prod. Zastal (nr fabr. 19/1971 r.).
Remont 2006 r. Własność Starostwa Powiatowego w Starachowicach:
fot.: FPKW ©
wagony pasażerskie
Bxi 1353 / Bxi 1354 - 4-osiowe wagony letnie z odkrytymi pomostami - przebudowany ze znormalizowanych wagonów krytych - 2 szt. (projekt przebudowy: M. Zajfert) :
fot.: FPKW ©
Bxhpi - 4-osiowy wagon całoroczny produkcji rumuńskiej.
Remont 2006 r. Własność Starostwa Powiatowego w Starachowicach:
fot.: FPKW ©
MBd1-138 - 2-osiowy wagon motorowy MBd1-138 (Warsztaty Lisewo 1970 r.) zakupiony w cukrowni Kruszwica, gdzie był wykorzystywany jako wagon roboczy. Obecnie bez napędu, okien i wyposażenia wnętrza wymaga remontu kapitalnego. Poszukiwany sponsor:
fot.: FPKW ©
wagony towarowe i inne
4-osiowy wagon - węglarka z cukrowni Kruszwica, pierwotnie wyprodukowany dla cukrowni Pelplin pochodzący z lat 20. ubiegłego wieku:
fot.: FPKW ©
2-osiowy wagon - węglarka z cukrowni Kruszwica, pierwotnie zakupiony przez Westpreussische Kleinbahnen AG (Gdańskie KD), później eksploatowany na PKP:
fot.: FPKW ©
4-osiowe wagony - platformy (2 szt.) z cukrowni Kruszwica, przebudowane w tym zakładzie z wagonów węglarek:
fot.: FPKW ©
4-osiowy jednostronny pług odśnieżny:
fot.: FPKW ©
pozostały tabor
2-osiowe wagony - koleby do przewozu rudy (2 szt.) wypożyczone z Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach:
fot.: FPKW ©
drezyna ręczna:
fot.: FPKW ©
wózek torowy - niezastąpiony podczas prac torowych w wykonaniu wolontariuszy:
fot.: FPKW ©
rower torowy:
fot.: FPKW ©
Uwaga! - foldery w PDF do pobrania:
- Ulotka z opisem SKW, a także cennik i mapki dojazdowe [.pdf - 1.4 MB]
- Opis osady Lipie - z atrakcjami, które czekają tam na turystę [.pdf - 1.3 MB]
- Nasza oferta skierowana do szkół [.pdf - 2 MB]
- Bogaty opis SKW wraz z wieloma zdjęciami [.pdf - 3.3 MB]
dojazd do Starachowic:
Samochodem:
Najwygodniejsze drogi dojazdu do miasta:
- ze Skarżyska Kamiennej trasą nr 42
- z Ostrowca Świętokrzyskiego trasą nr 9 i 42
- z Radomia i Warszawy trasą nr 9 (przez Iłżę)
- z Kielc i Krakowa trasą 752 (przez Bodzentyn)
Stacja początkowa kolejki znajduje się przy ulicy Targowej, obok targowiska miejskiego pod wiaduktem. Przy stacji znajduje się obszerny plac parkingowy.
Pociągiem:
Stacja początkowa kolejki położona jest ok. 500 m od dworca PKP Starachowice Wsch. na linii Skarżysko Kamienna - Sandomierz.
fot.: FPKW ©
dane kontaktowe
Operatorem Starachowickiej Kolei Wąskotorowej jest Fundacja Polskich Kolei Wąskotorowych. Funkcjonuje ona jako organizacja pozarządowa typu non-profit, a jej głównym celem statutowym jest ochrona zabytków kolejnictwa wąskotorowego. Wszystkie środki pozyskane przez Fundację przeznaczane są na utrzymanie infrastruktury kolei, remont zabytkowego taboru oraz na odtworzenie rozkradzionego torowiska.
Fundacja Polskich Kolei Wąskotorowych
ul. Radomska 1, 26-670 PIONKI
tel. (0-48) 6 125 125, 0-608 80 00 90,
fax. (0-48) 6 125 225
e-mail: fpkw@wp.pl
nr konta: BPH PBK S.A. 59 1060 0076 0000 4042 2012 1215
NIP: 527-23-07-637
KRS: 0000061869
Licencja przewoźnika kolejowego UTK : WPO/113/2005
Więcej informacji o Fundacji na stronie internetowej www.fpkw.pl
fot.: FPKW ©
wspomóż nas
Pomimo, że w 2003 roku udało się przejąć linię, a w maju 2004 rozpocząć regularne kursy, pozostało jeszcze dużo problemów do pokonania. Tylko w latach 2000-2003 ukradziono ponad 4 km torowiska (a więc 1/4 trasy). Z tego powodu obecnie kolejka kursuje tylko do Lipia (5 km), szlak jest udrożniony do 8km, zaś w planach na sezon 2006 jest uruchomienie kursów na 5 km odcinku Iłża - Marcule.
Od jesieni 2003 grupa wolontariuszy związanych z Fundacją Polskich Kolei Wąskotorowych spotykała się na “wąskim torze” by swoją pracą urzeczywistnić plan uruchomienia całej trasy Starachowice - Iłża.
W 2006 roku nastąpiła zmiana współpracy zarówno z właścicielem - Starostwem Powiatowym (nowa umowa) jak i dotychczasowymi starachowickimi wolontariuszami. Fundacja zaprasza wszystkich tych, którzy chcą pomóc Starachowickiej Kolei Wąskotorowej do wspólpracy. Informacje u obsługi pociągów kursowych jak i na stronie Fundacji.
Osoby, które chciałyby pomóc w odbudowie, ale nie mogą uczestniczyć osobiście w pracach mogą o finansowo wesprzeć Fundację.
FPKW jest Organizacją Pożytku Publicznego, w związku z czym kwoty wpłacone na jej rzecz będzie można odliczyć od podatku (do 1% wartości należnego podatku).
fot.: FPKW ©
Uwaga, specjalna strona informacyjna o AKCJI.
W imieniu Fundacji Poskich Kolei Wąskotorowych dziękujemy za wszelkie wpłaty dokonane za rok podatkowy 2005 i 2006.
Dziękujemy w imieniu Lipia!
do góry strony